Мы сопоставили ложные утверждения, которые циркулируют в сети, с официальным текстом проекта и разъяснениями государственных органов.
1. «Конституция усиливает полномочия Президента»
Это не соответствует содержанию документа.
Проект закрепляет систему сдержек и противовесов. Ключевые кадровые решения — назначение Вице-президента, Премьер-министра, судей Конституционного Суда, членов Центральной избирательной комиссии и Высшей аудиторской палаты — осуществляются с согласия Курултая.
Кроме того, сохраняется однократный семилетний срок полномочий Президента без права повторного избрания.
Такая конструкция характерна для президентской республики, а не для «суперпрезидентской» модели.
Вывод: Фейк.
2. «Отменяется запрет на продажу земли иностранцам»
В тексте проекта нет норм, разрешающих продажу земли иностранным гражданам.
Пункт 3 статьи 8 прямо закрепляет:
«Земля и ее недра, воды, растительный и животный мир, другие природные ресурсы принадлежат народу. От имени народа право собственности осуществляет государство. Земля может находиться также в частной собственности на основаниях, условиях и в пределах, установленных законом».
Вывод: Фейк.
3. «Отменяется бесплатная медицина»
Проект подтверждает безвозмездный характер медицинской помощи.
Пункт 2 статьи 32:
Граждане Республики Казахстан вправе получать не оплачиваемую ими медицинскую помощь, установленную законом.
Речь идет не об отмене, а о юридически корректной формулировке механизма реализации этого права.
Вывод: Манипуляция
4. «Отменяется бесплатное образование»
Это также не соответствует тексту.
В действительности безвозмездный характер среднего образования в государственных учебных заведениях гарантируется Конституцией. Также закрепляется право на получение высшего образования в высших учебных заведениях на конкурсной основе (Статья 33).
На 9 заседании Комиссии по конституционной реформе Заместитель Премьер-министра — Министр культуры и информации Аида Балаева специально подчеркнула:
«Никто не будет лишен права на медицинскую помощь и получение образования. Важно ясно понимать следующее: понятие «бесплатно» в правовом смысле уточняется формулировкой «граждане имеют право на получение медицинской помощи без взимания платы в порядке, установленном законом».
Вывод: Манипуляция
5. «Отменяются ежегодные отпуска»
Это неверная трактовка.
Статья 27 проекта Конституции гарантирует право на отдых, а конкретные параметры ежегодного оплачиваемого отпуска наряду с другими видами отпусков определяются Трудовым кодексом.
Конституционная норма закрепляет принцип, а детали определяются отраслевым законодательством.
Вывод: Манипуляция.
6. «Из Конституции исключено понятие свободы»
Наоборот — права и свободы закреплены как высшая ценность.
В преамбуле и Статье 1 человек, его жизнь, права и свободы провозглашаются высшей ценностью государства. Права и свободы признаются неотъемлемыми и неотчуждаемыми.
Из публичного заявления Заместителя Премьер-министра — Министра культуры и информации Аиды Балаевой «Человек и его достоинство — в центре конституционной модели».
Вывод: Манипуляция.
7. «Ограничивается свобода слова и собраний»
На самом деле проект Конституции прямо запрещает цензуру (п.5, ст.23), гарантирует свободу слова (п.4, ст.23). Ограничения допускаются исключительно законом и только в целях защиты конституционного строя, общественной безопасности и прав других лиц, что соответствует международным обязательствам Казахстана, включая Международный пакт о гражданских и политических правах.
Право на мирные собрания также гарантируется в Статье 35 проекта Конституции. Исключение перечисления видов мирных собраний связано с тем, что все эти виды входят в понятие «мирные собрания», то есть уже охватываются правом на мирные собрания. Сами виды мирных собраний раскрываются в профильном Законе о мирных собраниях.
Такая общая формулировка, без раскрытия видов мирных собраний, соответствует Международному пакту о гражданских и политических правах, согласно которому «Признается право на мирные собрания».
Вывод: Манипуляция.
8. «Вводится тотальный цифровой контроль»
Проект Конституции, напротив, вводит «цифровые права», защищая неприкосновенность частной жизни и персональных данных граждан от неправомерного использования в виртуальной среде (п.1, ст.21).
Вывод: Фейк.
9. «Текст Конституции написан иностранцами»
Проект подготовлен отечественными юристами, учеными и экспертами с учетом предложений граждан. Работа Комиссии по Конституционной реформе была открытой, публичной и доступной «онлайн».
Вывод: Фейк.
10. «Новая Конституция нарушает международные обязательства»
Проект не содержит норм, противоречащих ратифицированным международным договорам. Базовые принципы прав и свобод человека приведены в соответствие с международно-признанными стандартами.
Порядок действия ратифицированных международных договоров будет устанавливаться в законах с учетом необходимости защиты национальных интересов. Ратифицированные международные договоры остаются в системе действующего права Республики Казахстан.
Вывод: Манипуляция.
Центр по борьбе с дезинформацией призывает граждан внимательно читать первоисточники, критически относиться к непроверенным публикациям и не распространять недостоверную информацию.
Чтобы сформировать собственное мнение опирайтесь на официальный текст проекта Конституции и проверенные разъяснения, а не на эмоциональные и упрощенные интерпретации.
Горячая линия WhatsApp — делись новостями с редакцией! +7 775 244 99 15
Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы Қазақстан Республикасы Конституциясының жаңа жобасы төңірегіндегі ең көп таралған фейктер мен манипуляцияларға шолу дайындады.
Біз желіде тараған жалған мәлімдемелерді жобаның ресми мәтінімен және мемлекеттік органдардың түсіндірмелерімен салыстырдық.
1. «Конституция Президенттің өкілеттіктерін күшейтеді»
Бұл құжаттың мазмұнына сәйкес келмейді.
Жоба тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін бекітеді. Негізгі кадрлық шешімдер — Вице-президентті, Премьер-министрді, Конституциялық Сот судьяларын, Орталық сайлау комиссиясы мен Жоғары аудиторлық палата мүшелерін тағайындау — Құрылтайдың келісімімен жүзеге асырылады.
Сонымен қатар, Президенттің қайта сайлану құқығынсыз бір реттік жеті жылдық өкілеттік мерзімі сақталады.
Мұндай құрылым «суперпрезиденттік» модельге емес, президенттік республикаға тән.
Қорытынды: Фейк
2. «Шетелдіктерге жер сатуға қойылған тыйым алынып тасталады»
Жоба мәтінінде шетел азаматтарына жер сатуға рұқсат беретін нормалар жоқ.
8-баптың 3-тармағында:
«Жер және оның қойнауы, сулар, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі, өзге де табиғи ресурстар халыққа тиесілі. Халық атынан меншік құқығын мемлекет жүзеге асырады. Жер заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде жеке меншікте де болуы мүмкін» деп бекітілген.
Қорытынды: Фейк
3. «Тегін медицина жойылады»
Жоба медициналық көмектің өтеусіз сипатын сақтайды.
32-баптың 2-тармағына сәйкес:
«Қазақстан Республикасының азаматтары заңда белгіленген, өздері төлемейтін медициналық көмекті алуға құқылы».
Бұл жерде мәселе тегін медицинаны жоюда емес, аталған құқықты іске асыру тетігін заңнамалық тұрғыдан нақтылауда болып отыр.
Қорытынды: Манипуляция
4. «Тегін білім беру жойылады»
Бұл да жоба мәтініне сәйкес келмейді.
Шын мәнінде, мемлекеттік оқу орындарында орта білім берудің өтеусіз сипатына Конституция кепілдік береді. Сондай-ақ, жоғары оқу орындарында конкурстық негізде тегін жоғары білім алу құқығы бекітіледі (33-бап).
Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның 9-отырысында Премьер-Министрдің орынбасары — Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева:
«Ешкім медициналық көмек пен білім алу құқығынан айырылмайды… «Тегін» деген ұғым құқықтық тұрғыдан нақтырақ «азаматтар ақы төлемей, заңда белгіленген тәртіппен медициналық көмек алуға құқылы» деген тұжырымдамамен алмасты», – деп атап өтті.
Қорытынды: Манипуляция
5. «Жыл сайынғы ақылы демалыстар жойылады»
Бұл — қате пайым.
Конституция жобасының 27-бабы демалу құқығына кепілдік береді. Ал жыл сайынғы ақылы демалыстың нақты ұзақтығы мен шарттары Еңбек кодексімен айқындалады.
Конституциялық норма принципті бекітеді, ал егжей-тегжейі салалық заңнамамен реттеледі.
Қорытынды: Манипуляция
6. «Конституциядан «бостандық» ұғымы алынып тасталды»
Керісінше, құқықтар мен бостандықтар ең жоғары құндылық ретінде айқындалған.
Преамбула мен 1-бапта адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары мемлекеттің ең қымбат қазынасы деп жарияланған. Құқықтар мен бостандықтар бөлінбейтін және иеліктен шығарылмайтын деп танылады.
Қазақстан Республикасы Премьер-Министрінің орынбасары – Мәдениет және ақпарат министрі Аида Балаева өз жария мәлімдемесінде: «Адам және оның қадір-қасиеті – конституциялық модельдің езегіне айналып отыр» — деп атап өтті.
Қорытынды: Манипуляция.
7. «Сөз және жиналыс бостандығы шектеледі»
Шын мәнінде, Конституция жобасы цензураға тікелей тыйым салады (23-бап, 5-т.) және сөз бостандығына кепілдік береді (23-бап, 4-т.). Шектеулерге тек заңмен және тек конституциялық құрылысты, қоғамдық қауіпсіздікті, сондай-ақ басқа тұлғалардың құқықтарын қорғау мақсатында ғана жол беріледі, бұл Қазақстанның халықаралық міндеттемелеріне, соның ішінде Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіге сәйкес келеді.
Бейбіт жиналыстар өткізу құқығына Конституция жобасының 35-бабында да кепілдік берілген. Бейбіт жиналыс түрлерінің тізбеленбеуі осы түрлердің барлығының «бейбіт жиналыстар» ұғымына кіретіндігімен, яғни бейбіт жиналыстар өткізу құқығымен қамтылатындығымен түсіндіріледі. Бейбіт жиналыстардың нақты түрлері бейбіт жиналыстар туралы бейінді Заңда ашып көрсетіледі.
Бейбіт жиналыстардың түрлерін тәптіштемейтін мұндай жалпы тұжырымдама «Бейбіт жиналыстар өткізу құқығы танылады» делінген Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактіге сәйкес келеді.
Қорытынды: Манипуляция.
8. «Тотальды цифрлық бақылау енгізіледі»
Керісінше, Конституция жобасы «цифрлық құқықтарды» енгізіп, азаматтардың жеке өмірі мен дербес деректерін виртуалды ортада заңсыз пайдаланудан қорғайды (21-бап, 1-т.).
Қорытынды: Фейк.
9.«Конституция мәтінін шетелдіктер жазған»
Жобаны отандық заңгерлер, ғалымдар мен сарапшылар азаматтардың ұсыныстарын ескере отырып дайындады. Комиссия жұмысы ашық әрі жария түрде жүргізілді.
Қорытынды: Фейк.
10. «Жаңа Конституция халықаралық міндеттемелерді бұзады»
Жобада ратификацияланған халықаралық шарттарға қайшы келетін нормалар көзделмеген. Адам құқықтары мен бостандықтарының негізгі қағидаттары халықаралық деңгейде танылған стандарттарға сәйкес келтірілген.
Ратификацияланған халықаралық шарттардың қолданылу тәртібі ұлттық мүдделерді қорғау қажеттілігі ескеріле отырып, заңдарда айқындалатын болады. Ратификацияланған халықаралық шарттар Қазақстан Республикасының қолданыстағы құқық жүйесінің құрамында қалады.
Қорытынды: Манипуляция.
Жалған ақпаратқа қарсы іс-қимыл орталығы азаматтарды бастапқы дереккөздерді мұқият зерделеуге, тексерілмеген жарияланымдарға сын көзбен қарауға және жалған ақпаратты таратпауға шақырады.
Өз көзқарасыңызды қалыптастыру барысында эмоционалды және үстірт интерпретацияларға емес, ресми мәтін мен уәкілетті органдардың түсіндірмелеріне сүйеніңіз.